Αναχαιτίσεις στο Αιγαίο

Οι συνεχείς παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου από τουρκικά αεροσκάφη εξελίσσονται συχνά σε εμπλοκές, που σε ορισμένες περιπτώσεις οδήγησαν σε συντριβή αεροσκαφών και τον θάνατο των χειριστών τους.

Πτώσεις κατά την διάρκεια αναχαιτίσεων

Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία, η Αεροπορία Στρατού και η Αεροπορία Ναυτικού έχουν απωλέσει πάνω από 100 αεροσκάφη και ελικόπτερα από το 1990. Από αυτά, τα δύο μόνο έπεσαν κατά τη διάρκεια αναχαίτισης τουρκικών αεροσκαφών, ενώ αντιθέτως τα υπόλοιπα αποδίδονται σε ανθρώπινο λάθος ή αστοχία υλικού (μηχανική βλάβη). Στις 18 Ιουνίου 1992, ο Ν. Σιαλμάς σκοτώθηκε όταν το αεροσκάφος Mirage F1CG που χειριζόταν κατέπεσε στο Αιγαίο κοντά στον Άγιο Ευστράτιο. Το περιστατικό συνέβη μετά από εμπλοκή με τουρκικό F-16 ανώτερων επιδόσεων και κατά την διάρκεια ακραίου ελιγμού. Παράλληλα, στις 23 Μαίου 2006 ένα F-16 Block 52+ συνετρίβη κοντά στην Κάρπαθο μετά από σύγκρουση με τουρκικό F-16, με αποτέλεσμα τον θάνατο του χειριστή Κ. Ηλιάκη.

Head-Up Display (HUD)

Στην άλλη πλευρά του Αιγαίου η κατάσταση είναι ανάλογα δραματική. Η τουρκική αεροπορία πετά περισσότερο και από την ελληνική, με αποτέλεσμα κατά το χρονικό διάστημα 1977 - 2006 να χάσουν ζωή τους 91 Τούρκοι χειριστές σε 141 δυστυχήματα κατά τα οποία έχουν συντριβεί 146 μαχητικά. Σύμφωνα με συνέντευξη του βουλευτή (και μετέπειτα υπουργό εθνικής άμυνας) κ. Σπ. Σπηλιωτόπουλου στην εφημερίδα "Το Βήμα" στις 8 Ιουνίου 2003, ανάμεσα στις δύο χώρες υπήρξαν και τρεις περιπτώσεις κατάρριψης τουρκικών μαχητικών αεροσκαφών από ελληνικά. Σύμφωνα με τον βουλευτή, "το καλοκαίρι του 1974 με τα γεγονότα της Κύπρου κατερρίφθησαν στο Βόρειο Αιγαίο δύο τουρκικά αεροσκάφη από ελληνικά F-5Α", ενώ το 1994, "ένα ελληνικό μαχητικό από λάθος του χειριστή κατέρριψε ένα τουρκικό F-4E".

Συγκεντρωτικοί πίνακες

Οι παρακάτω πίνακες προκύπτουν από τα στοιχεία που δημοσιεύει κατά καιρούς το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και είναι αντιπροσωπευτικοί των προκλήσεων και γενικά της εναέριας διαμάχης που επικρατεί σήμερα πάνω από το χώρο του Αιγαίου. Για λόγους ευκολίας οι πίνακες περιλαμβάνουν τις παρακάτω συντμήσεις:

  • ΠΑΡ: Παραβάσεις που σημειώθηκαν
  • ΠΑΡΑΒ: Παραβιάσεις που σημειώθηκαν
  • ΥΠΕΡΠΤ: Υπερπτήσεις αεροσκαφών πάνω από νησιά (κυρίως)
  • ΕΜΠΛ: Εμπλοκές που σημειώθηκαν
  • #: Αριθμός εμπλεκόμενων αεροσκαφών και ελικοπτέρων

Ο διαχωρισμός μεταξύ παράβασης και παραβίασης είναι ουσιαστικός και οι δύο όροι δεν είναι εναλλάξιμοι. Όταν αναφέρεται κανείς στην χωρίς προειδοποίηση εισβολή στο Εθνικό Εναέριο Χώρο, αυτό αποτελεί ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ και αμφισβήτηση εθνικού κυριαρχικού δικαιώματος. Όταν ένα αεροσκάφος εισέρχεται εντός μίας Περιοχής Πληροφόρησης Πτήσεων (FIR) χωρίς να υποβάλλει σχέδιο πτήσης ή να τηρήσει άλλον κανονισμό του ICAO, αυτό αποτελεί ΠΑΡΑΒΑΣΗ του εκάστοτε FIR. Η παράβαση του FIR ουσιαστικά αμφισβητεί την εκχωρημένη από τον ICAO υποχρέωση ενός κράτους του συντονισμού και ελέγχου των πτήσεων στο FIR του.

ΕΤΟΣΠΑΡ. ΠΑΡΑΒ. ΥΠΕΡΠΤ.ΕΜΠΛ. ΟΠΛ. [1]#
2012667 646 3 1 176 1.405
2011620 962 4 16 307 2.441
2010729 1.239 20 13 367 3.030
2009564+ 1.678 51 210+ 2.428+
2008688 1.288 25 240 393 3.041
2007868 1.289 48 207 464 2.780
20061.237 1.406 10 159 567 4.087
20052.330 1.866 29 244 977 5.769
20041.121 1.241 24 528 521 2.382
20031.891 3.938 88 1.032 970 4.453
20022.762 3.240 285 1.017 1.062 6.443
2001826 976 68 53 105 1.895
2000487 446 16 30 82 1.229
1999648 1.125 171 384
19981.064 986 405 574
1997712 849 425 448
1996 1.689

[1] - Οπλισμένοι σχηματισμοί αεροσκαφών και όχι μεμονωμένα αεροσκάφη. από το 2008

Οικονομικό κόστος αναχαιτίσεων

To 2009, o υπουργός Άμυνας Ευάγγελος Βενιζέλος ανέφερε στη Βουλή ότι το πτητικό έργο της Πολεμικής Αεροπορίας που εκτελείται για την επιτήρηση του εναέριου χώρου εντός του FΙR Αθηνών "ανέρχεται κατ' εκτίμηση στα 20 εκατομμύρια ευρώ ετησίως". Στον υπολογισμό του κόστους αυτού λαμβάνονται υπ' όψιν οι δαπάνες για καύσιμα, ανταλλακτικά, συντήρηση, επίγεια εξυπηρέτηση αεροσκαφών, τα αναλογούντα λειτουργικά έξοδα των μονάδων στις οποίες υπάγονται τα μαχητικά, καθώς και τα "εκτός έδρας" του προσωπικού που μετακινείται στις προκεχωρημένες βάσεις σε νησιά του Αιγαίου για επιφυλακή.

Αντίθετα, δεν περιλαμβάνεται το τεράστιο κόστος αγοράς και αντικατάστασης των εκατοντάδων μαχητικών, της εκπαίδευσης του προσωπικού, της λειτουργίας των ραντάρ και των αντιπυραυλικών συστημάτων κ.ο.κ. Οι επιτελείς της Πολεμικής Αεροπορίας υπολογίζουν το κόστος των καυσίμων, της συντήρησης και υποστήριξης που αναλογεί σε πτήση 70 λεπτών για 4 F-16 και Mirage 2000-5 σε 48.998 ευρώ, αφού κάθε ώρα πτήσης ενός F-16 κοστίζει περίπου 10.000 ευρώ και των Mirage ανεβαίνει στα 11.000 ευρώ. Μέρος του παραπάνω κόστους για αναχαιτίσεις συμψηφίζεται με κάποιες από τις αναγκαίες ώρες επιχειρησιακής εκπαίδευσης που πρέπει να έχει ο πιλότος για να είναι πάντα ετοιμοπόλεμος.