Ελληνοτουρκικές διαφορές

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Τουρκία εγκαινίασε μια συστηματική πολιτική αμφισβητήσεων και διεκδικήσεων σε βάρος της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Σκοπός της είναι η μεταβολή του εδαφικού status quo, που προβλέπεται σε διεθνείς συνθήκες, με κεντρικό άξονα τη Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης, καθώς και του νομικού καθεστώτος στον θαλάσσιο και εναέριο χώρο που πηγάζει από το διεθνές δίκαιο και δη το δίκαιο της θάλασσας (UNCLOS). Η τουρκική πολιτική αυτή κατά της Ελλάδας συνέπεσε με την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο και την κατοχή του βόρειου τμήματός της (Ιούλιος 1974), που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με καθοριστικές επιπτώσεις στις σχέσεις των δύο χωρών και στην επαύξηση της έντασης.

Χρονοδιάγραμμα τουρκικών αμφισβητήσεων

Από τη σύσταση του Ελληνικού κράτους, με την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου στις 3 Φεβρουαρίου 1830 και μετά, οι πόλεμοι ανάμεσα στην Ελλάδα και την γείτονα χώρα, οι εντάσεις, οι μικρές ή μεγάλες συγκρούσεις ήταν και είναι παγιωμένο φαινόμενο. Η 'πλούσια' ιστορία αντιπαραθέσων περιλαμβάνει τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897, τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913), τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918) και τέλος τον Ελληνο-τουρκικό Πόλεμο (1919 - 1922). Με τον τερματισμό του τελευταίου ακολούθησε η ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Ελλάδα και Τουρκία εντάσσονται στο ΝΑΤΟ το 1952, όμως οι κατ' επίφαση καλές σχέσεις επιδεινώνονται κατά τη δεκαετία του '50, λόγω του πογκρόμ κατά των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης το 1955 (Σεπτεμβριανά) και των απελάσεων των Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη το 1960.

Με σκοπό την αμφισβήτηση των ελληνικών δικαιωμάτων στο χώρο του Αιγαίου, η Τουρκία δημοσιεύει χάρτη στην εφημερίδα της Κυβερνήσεως που δίνει δικαιώματα ερευνών και εκμετάλλευσης της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου στην κρατική εταιρεία πετρελαίων TRAO.

Ανακοινώνεται επισήμως από την Ελλάδα η ανακάλυψη του πετρελαϊκού κοιτάσματος στη Θάσο. Η εντύπωση που επικρατούσε ήταν ότι επρόκειτο περί εξαιρετικά πλουσίου κοιτάσματος, ικανού να εξασφαλίσει ακόμη και την πετρελαϊκή αυτάρκεια της χώρας.

Το τουρκικό ωκεανογραφικό σκάφος "Τσανταρλί" βγαίνει στο Αιγαίο για έρευνες, σε μια απροκάλυπτη προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων γεγονότων και έμπρακτης αμφισβήτησης της κατοχυρωμένης με Διεθνείς Συνθήκες ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο.

Ο πρωθυπουργός, Κωνσταντίνος Καραμανλής προτείνει στην Τουρκία να προσφύγουν οι δύο χώρες στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, για να επιλύσουν τη διένεξή τους σχετικά με την υφαλοκρηπίδα. Η Τουρκία δέχεται καταρχήν την πρόταση, προτείνοντας ωστόσο την έναρξη συνομιλιών υψηλού επιπέδου μεταξύ των δύο κυβερνήσεων, προκειμένου να επεξεργαστούν τους όρους υπό τους οποίους θα παραπεμφθεί η υπόθεση.

Σε συνάντηση των πρωθυπουργών Κ. Καραμανλή και Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ στις Βρυξέλλες, η παραπομπή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης συμφωνείται ρητά. Μετά από τέσσερις μήνες η Τουρκία υπαναχωρεί και αναφέρει ότι «το θέμα της υφαλοκρηπίδας δεν είναι αυθύπαρκτο, αλλά εντάσσεται στο πλαίσιο ευρύτερων ζητημάτων».

Οι Τούρκοι θέτουν για πρώτη φορά την παράνομη -όπως την χαρακτηρίζουν- δημιουργία μονίμων στρατιωτικών εγκαταστάσεων στα νησιά του Αιγαίου, ενώ δύο βδομάδες μετά την εισβολή στην Κύπρο εκδίδουν την ΝΟΤΑΜ 714, με την οποία απαιτούν να αναφέρονται στην Τουρκία όλα τα αεροπλάνα που πετούν πάνω απ' το μισό Αιγαίο.

Το ερευνητικό πλοίο, Χόρα επιχειρεί έρευνα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Η ελληνική κυβέρνηση διαμαρτύρεται έντονα και ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέας Παπανδρέου ζητά να υπάρξει δυναμική στρατιωτική αντίδραση. Η θέση αυτή καταχωρείται στον τύπο με τη διατύπωση «βυθίσατε το Χόρα». Το βράδυ της 6ης Αυγούστου το Χόρα παραβιάζει για πρώτη φορά την ελληνική υφαλοκρηπίδα.

Τον Νοέμβριο του 1976 σε συνάντηση των δύο πλευρών στη Βέρνη εγκαινιάστηκαν συζητήσεις. Το σχετικό πρακτικό που υπέγραψαν οι πρέσβεις Μπιλγκί και Τζούνης προέβλεπε ότι οι δύο πλευρές αναλάμβαναν την υποχρέωση «όπως απόσχουν πάσης πρωτοβουλίας ή πράξεως σχετικής προς την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου η οποία θα ηδύνατο να παραβλάψη την διαπραγμάτευσιν». Ουσιαστικά, οι δύο χώρες συμφωνούν ότι θα αποφύγουν ενέργειες εκτός των χωρικών υδάτων των 6 μιλίων μέχρι να συμφωνηθεί η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας.

Η Άγκυρα στέλνει το «Πίρι Ρέις» στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου και στη συνέχεια διαμαρτύρεται ότι το ελληνικό Ναυτικό παρενόχλησε το πλοίο. Στις 25 Μαρτίου, η κατάσταση κλιμακώνεται αφού οι Τούρκοι έχουν αναστατώσει το ΝΑΤΟ με κατηγορίες ότι η Ελλάδα έχει θέσει σε επιφυλακή τις Ενοπλες Δυνάμεις της για να προχωρήσει σε γεώτρηση. Το «Πίρι Ρέις» λαμβάνει άδεια από την Τουρκική Εταιρεία Πετρελαίου να επιστρέψει στο Αιγαίο και πρώτο εκείνο να πραγματοποιήσει έρευνες.

Την Παρασκευή 27 Μαρτίου, ο Ανδρέας Παπανδρέου συγκαλεί εκτάκτως το υπουργικό συμβούλιο και δηλώνει ότι αν οι Τούρκοι επιχειρήσουν γεώτρηση, η Ελλάδα θα χτυπήσει. Η ελληνική κυβέρνηση συνεννοείται με την Βουλγαρία και αποσύρει τα στρατεύματά της από την εκεί μεθόριο ενισχύοντας τον Έβρο. Έτσι, μια χώρα του Συμφώνου της Βαρσοβίας δίνει βοήθεια σε κράτος - μέλος του ΝΑΤΟ σε διαμάχη με υποτιθέμενη «σύμμαχο» χώρα. Παράλληλα, ο πρωθυπουργός Ανδρέα Παπανδρέου αναστέλλει τη λειτουργία της αμερικανικής βάσης της Νέας Μάκρης. Τελικά, το ερευνητικό σκάφος θα παραμείνει στα τουρκικά χωρικά ύδατα και αγκυροβολεί στην Ίμβρο.

Οι Τούρκοι υποδέχτηκαν τον Οζάλ ως νικητή επειδή η Ελλάδα δεν θεμελίωσε μονομερώς δικαίωμα στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, όπως η Αγκυρα ανησυχούσε ότι θα έκανε, και οι Ελληνες μνημονεύουμε μέχρι σήμερα την αποφασιστικότητα με την οποία ο Παπανδρέου απαίτησε από τους Τούρκους να ματαιώσουν την πλεύση ενός πλοίου που στόχο είχε να θεμελιώσει πρώτο ένα τουρκικό τετελεσμένο στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου.

Προσάραξη του τουρκικού φορτηγού πλοίου Figen Akat στην Ανατολική Ίμια. Ο πλοίαρχος ζητάει τούρκικο ρυμουλκό και αρνείται να ρυμουλκηθεί από ελληνικό.

- 29/12/1995: Το τουρκικό ΥΠΕΞ εκδίδει την εξής ρηματική διακοίνωση: «H βραχονησίδα KAPNTAK αποτελεί μέρος της τούρκικης επικράτειας και βρίσκεται εγγεγραμμένη στο κτηματολόγιο της περιφέρειας Μουγλών, της Nομαρχίας Αλικαρνασσού (Bodrum), στο χωριό ΚΑΡΑΚΑΓΙΑ».

- 25/01/1996: Υψώνεται η ελληνική σημαία στην Ανατολική Ίμια από τον δήμαρχο Καλύμνου Δ. Διακομιχάλη.

- 27/01/1996: «Δημοσιογράφοι» της Χουριέτ με ελικόπτερο που απογειώθηκε από την Σμύρνη προσγειώνονται στην Ανατολική Ίμια, κατεβάζουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική. Η ενέργειά τους μαγνητοσκοπείται και παρουσιάζεται σε τηλεοπτική εκπομπή τουρκικού δικτύου.

- 28/01/1996: Περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού κατεβάζει την τουρκική σημαία και υψώνει την ελληνική, παραβαίνοντας την πολιτική εντολή που ήταν μόνο να υποσταλεί η τούρκικη σημαία. Το βράδυ Έλληνες βατραχάνθρωποι αποβιβάζονται στη Μικρή Ίμια.

- 31/01/1996 Τουρκικές ειδικές δυνάμεις αποβιβάζονται στη Μεγάλη Ίμια (Δυτική). Στις 05:30 της ίδιας μέρας ελικόπτερο του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού που απονηώθηκε από τη φρεγάτα Ναυαρίνο για να διαπιστώσει την παρουσία των Τούρκων, καταπέφτει και τα τρία μέλη του πληρώματος σκοτώνονται. Με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ οι δύο χώρες δεσμεύονται να αποσύρουν τις δυνάμεις τους και να υποστείλουν τις σημαίες.

- NAVTEX 21/07-02/08: Η Τουρκία εκδίδει την πρώτη παράνομη ναυτική οδηγία που αφορά σε έρευνες του Ορούτς Ρεις εντός δυνητικής ελληνικής ΑΟΖ και προκαλεί συναγερμό στις Ένοπλες Δυνάμεις. Η NAVTEX δεν θα ενεργοποιηθεί, καθώς παρεμβαίνει πυροσβεστικά η Γερμανία.

- NAVTEX 1024/20: Τρεις εβδομάδες αργότερα, η Τουρκία επανέρχεται και βγάζει το Ορούτς Ρεις από το λιμάνι της Αττάλειας συνοδεία πολεμικών πλοίων, από τις 10 έως 23 Αυγούστου.

- NAVTEX 1062/20: Οι έρευνες παρατείνονται ως τις 27 Αυγούστου, ημερομηνία κατά την οποία συνεδριάζουν οι Υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συζητούν για έναν κατάλογο κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας. Στις 12 Αυγούστου 2020, η ελληνική φρεγάτα Λήμβος προσκρούει (επακούμβηση) πάνω στην τουρκική φρεγάτα "Kemal Reis", προκαλώντας σε αυτή σημαντικές ζημιές.

- NAVTEX 1085/20: Μετά από ανάπαυλα λίγων ημερών, εκδίδεται νέα NAVTEX από τις 27 Αυγούστου ως 1 Σεπτεμβρίου και το Ορούτς Ρεις κινείται ακόμη πιο κοντά στο Καστελλόριζο.

- NAVTEX 1093/20: Η Τουρκία ανακοινώνει τη συνέχιση των ερευνών για ακόμη 10 ημέρες και φτάνει 35νμ νότια του Καστελλόριζου.

- NAVTEX 1262/20: Το Ορούτς Ρεις φτάνει στα 6,5νμ.

- NAVTEX 1314/20: Από 22 έως 27 Οκτωβρίου το σκάφος κάνει έρευνες σε απόσταση 6,5νμ από το Καστελλόριζο και 12 νμ ανατολικά της Ρόδους, εντός περιοχών δυνητικής ελληνικής ΑΟΖ (σσ η Ελλάδα δεν έχει καθορίσει επίσημα την δική της ΑΟΖ).

Το άρθρο συνεχίζεται...

Ηλεκτρολόγος Δημήτρης Ανθής