ΤΟΜΠ M-113A1/A2

Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής σχεδίασαν μια σειρά από ερπυστριοφόρα οχήματα, που αποτέλεσαν τους πρόδρομους του γνωστού M-113. Το όχημα, που έχει χαρακτηρισθεί λόγω του σχήματός του ως "κουτί σε ρόδες" (box in wheels), αποτέλεσε το πιο διαδεδομένο ΤΟΜΠ του δυτικού κόσμου καθώς παράχθηκαν 80.000 κομμάτια.

ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑΜ-113A1
Πλήρωμα2 + 11
Βάρος (πλήρες)11.261 κιλά
Ταχύτητα σε δρόμο67,6 χ.α.ω.
Αυτονομία595 χιλιόμετρα
Πλευρική κλίση60%
Kάθετο εμπόδιο0,61 μέτρα
Διάβαση τάφρου 1,68 μέτρα
ΚινητήραςGMC Detroit Diesel 16V-53, ντήζελ, ισχύς 215 ίπποι
Τεθωρακισμένο Όχημα Μεταφοράς Προσωπικού M-113
Φωτογραφίες: 1 - 2 - 3 - 4 - 5

Το Μ-113 τέθηκε σε παραγωγή το 1960 και είναι κατασκευασμένο από συγκολλημένες πλάκες αλουμινίου. Τα πρώτα οχήματα που βγήκαν από την γραμμή παραφωγής έφεραν έναν οκτακύλινδρο βενζινοκινητήρα 75M Chrysler απόδοσης 209 ίππων, συνδυαζόμενο με αυτόματο κιβώτιο Allison TX-200. Τρία χρόνια αργότερα εμφανίστηκε η πρώτη βελτιωμένη έκδοση Μ-113Α1, με υδρόψυκτο εξακίλυνδρο πετρeλαιοκινητήρα τύπου 6V53 της Detroit Diesel απόδοσης 212 ίππων. Πέρα από τις μειωμένες απαιτήσεις συτήρησης, ο νέος κινητήρας αύξησε την αυτονομία του χήματος από 321 σε 483 χιλιόμετρα. Παράλλη,α η έκδοση Μ113Α2 διαθέτει βελτιωμένο σύστημα ανάρτησης TX-100-1 καθώς και νέα συστήματα ψύξης του κινητήρα και θέρμανσης του χώρου του προσωπικού.

Ο Στρατός των ΗΠΑ ξεκίνησε από το 1987 ένα ακόμα πρόγραμμα αναβάθμισης που ολοκληρώθηκε τη δεκαετία του 90. Στο πλαίσιο αυτού, τα οχήματα της έκδοσης Α2 αναβαθμίστηκαν στην έκδοση Α3 με βασκές αλλαγές την αντικατάσταση του κινητήρα με νέο 6V53T (Turbo) ισχύος 275 ίππων, την αντικατάσταση του κιβωτίου ταχυτήτων με νέο αναβαθμισμένων δυνατοτήτων X-200-4, καθώς και την φαίρεση των εσωτερικών δεξαμενών καυσίμου και την αντικατάστασή τους με νέες εξωτερικά προσαρμοσμένες. Το νέο συγκρότημα ισχύος (κιβώτιο + κινητήρας) παρέχει στο όχημα καλύτερες επιδόσεις που του επιτρέπουν να ακολουθεί "αξιοπρεπώς" στο πεδίο της μάχης άρματα και τεθωρακισμένα ΤΟΜΑ που διαθέτουν υψηλή αναλογία ισχύος/βάρους.

Τέλος η αφαίρεση των εσωτερικών δεξαμενών καυσίμου αύξησε σημαντικά τον εσωτερικό χώρο αποθήκευσης και αναβάθμισε σε μέγιστο βαθμό την παθητική ασφάλεια του επιβαίνοντος προσωπικού. Η μη υλοποίηση αντίστοιχου προγράμματος αναβάθμισης από τον Ελληνικό Στρατό σημαίνει ότι οι στρατιώτες της ομάδας εφόδου και γενικότερα το προσωπικό που επιβαίνει στα ερπυστριοφόρα κάθεται στη κυριολεξία με τη πλάτη "κολλημένη" σε δύο δεξαμενές καυσίμου χωρητικότητας 180 λίτρων πετρελαίου που βρίσκονται ανά μία σε κάθε εσωτερική πλευρά του οχήματος.

Σε ελληνική υπηρεσία

Η οικογένεια ερπυστριοφόρων τεθωρακισμένων οχημάτων Μ-113 είναι η πλέον πολυάριθμη που διαθέτει σήμερα ο Ελληνικός Στρατός. Όμως, παρά το γεγονός ότι τα πρώτα οχήματα Μ-113 εισήλθαν σε χρήση στην Ελλάδα πριν 45 περίπου χρόνια, δεν υπάρχει καμία σκέψη για απόσυρσή τους. Αντίθετα το ΓΕΣ προσπαθεί συνεχώς να αυξήσει του αριθμούς των οχημάτων ειδικών εκδόσεων της οικογένειας για να καλύψει τις μεγάλες του ελλείψεις.

Ο Ελληνικός Στρατός αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους χρήστες οχημάτων Μ-113 στον κόσμο, διαθέτοντας περισσότερα από 2.500 οχήματα των παρακάτω εκδόσεων:

  • 1.867 Μ113A1/-A2 της κοινής έκδοσης μεταφοράς προσωπικού (ΤΟΜΠ)
  • 250 ΤΟΜΟ τύπου Μ106A1/-A2 με όλμο 4,2''
  • 3 ΤΟΜΟ τύπου Μ125 με όλμο 81 χιλ.
  • 290 οχήματα τύπου Μ901A1/-A2 ITV (Improved TOW Vehicle), φορείς αντιαρματικών όπλων μακρού βεληνεκούς TOW
  • 70 οχήματα τύπου Μ577A2, ως ΚΔΠ, κυρίως σε μονάδες Πυροβολικού
  • 54 M113A1 Φ/Φ, για τη διακομιδή τραυματιών

Στα τέλη της δεκαετίας του '80, ο ελληνικός στρατός διέθετε μόλις 700 - 800 Μ-113/Α1, εκ των οποίων μόνο τα 200 της έκδοσης Α1 ήταν νέας κατασκευής και προέρχονταν από την γραμμή παραγωγής της ιταλικής Oto Melara. Τα υπόλοιπα προέρχονταν από παραχωρήσεις μεταχειρισμένου υλικού από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα περισσότερα αμερικανικά οχήματα αναβαθμίστηκαν στην έκδοση Α1 με αλλαγή του κινητήρα και του συστήματος μετάδοσης της κίνησης στο 308 ΠΕΒ.

Την δεκαετία του '90, υπογραφή της συνθήκης CFE για την μείωση των συμβατικών όπλωνσ την Ευρώπη οδήγησε στην παραχώρηση εκατοντάδων Μ-113 από συμμαχικούς στρατούς (Γερμανία, Ολλανδία και Ηνωμένες Πολιτείες), πολλαπλασιάζοντας τον αριθμό των οχημάτων σε υπηρεσία αλλά παράλληλα αυξάνοντας και τον αριθμό των διαφορετικών εκδόσεων.

Παράλληλα, σε συνεχή σχεδόν βάση, ο Ελληνικός Στρατός προμηθεύεται συνεχώς οχήματα τα οποία καθίστανται διαθέσιμα για παραχώρηση από συμμαχικούς στρατούς, συμπληρώνοντας τις ελλείψεις του ενώ παράλληλα αποσύρει τα πιο παλαιά οχήματα του στόλου του.

Προβλήματα και προγράμματα αναβάθμισης

Τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα Μ-113 που υπηρετούν στην Ελλάδα εστιάζονται γύρω από την αναποτελεσματική θωράκιση που προσφέρουν, τον ελαφρύ οπλισμό, αλλά και τις μειωμένες δυνατότητες ευκινησίας. Τα πιθανά προγράμματα εκσυγχρονισμού μέρους των οχημάτων περιλαμβάνουν την αντικατάσταση του συγκροτήματος ισχύος, την εγκατάσταση εκτοξευτή καπνογόνων βομβίδων (όπου δεν διατίθενται) και σε επιμέρους βελτιώσεις ανάλογα με τις ανάγκες (πρόσθετη θωράκιση, ασπίδιο προασταίας πυροβολητή, βελτιώσεις στην άνεση της μεταφερόμενης ομάδας κλπ).

Χωρίς κάποιο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού να διαφαίνεται στον ορίζοντα, το 2020 τα πολυάριθμα Μ-113 που υπηρετούν σε μια πληθώρα ρόλων θα φθάνουν κατά μέσο όρο τον μισό αιώνα ζωής. Κατά συνέπεια, η ανάληψη προγράμματος αναβάθμισης/εκσυγχρονισμού είναι προφανέστατα αναγκαία. Ένα μελλοντικό τέτοιο πρόγραμμα θα μπορούσε να υλοποιηθεί τόσο σε στρατιωτικά εργοστάσια είτε σε κάποια κρατική βιομηχανία.

Σε κάθε περίπτωση, το μέλλον του Μ-113 στον Ελληνικό Στρατό εξαρτάται από τον ρόλο που θα αναλάβει. Ως όχημα μάχης είναι ανεπαρκές (παρά το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα εξοπλίζει την πλειοψηφία των μονάδων του μηχανοκίνητου πεζικού), και εμφανώς υποδεέστερο οχημάτων όμορων χωρών. Όσον αφορά στις απαιτήσεις των ειρηνευτικών αποστολών μπορεί να ανταπεξέλθει ικανοποιητικά με τους γνωστούς για ερπυστριοφόρα οχήματα περιορισμούς.

5 Οκτωβρίου 2009