Δαπάνες για εξοπλισμούς

Η Ελλάδα, μέλος τόσο του ΝΑΤΟ όσο και της ΕΕ από το 1952 και το 1981 αντίστοιχα, επενδύει ετησίως στην αμυντική θωράκισή της σημαντικούς ανθρώπινους και υλικούς πόρους. Αυτό οφείλεται στα ιδιαίτερα προβλήματα εξωτερικής ασφάλειας που αντιμετωπίζει η Ελλάδα σε σχέση με τους υπόλοιπους εταίρους της.

Το πρόβλημα τις τελευταίες δεκαετίες εστιάζεται στην Τουρκία, αφού παρά την όποια βελτίωση στο κλίμα των διμερών σχέσεων συνεχίζει να αποτελεί την κύρια και πιο άμεση εξωτερική απειλή για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα και κυριαρχικά δικαιώματα. Τα στοιχεία που αναφέρονται στην παρούσα ιστοσελίδα προέρχονται από τον επίσημο δικτυακό τόπο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις ελληνικές εφημερίδες. Τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από τις δύο αυτές πηγές συμφωνούν μεταξύ τους, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων όπου η διαφορά είναι εξαιρετικά μικρή και δεν μεταβάλλει τα τελικά συμπεράσματα.

Ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες

Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης για τις ελληνικές αμυντικές δαπάνες, ας εξετάσουμε την κατάσταση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης λαμβάνοντας όμως υπόψη μας τις ιδιαιτερότητες που αντιμετωπίζει η χώρας μας. Όπως φαίνεται στο διάγραμμα που ακολουθεί, η Ελλάδα κατέλαβε για το 2006 την 7η θέση στην σχετική κατάταξη δαπανώντας περίπου 5,24 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η Κύπρος βρίσκεται στην 20ή θέση του πίνακα με 310 εκατομμύρια ευρώ.

Ευρωπαϊκές Αμυντικές δαπάνες 2006

Πέρα από το ύψος των αμυντικών δαπανών κάθε χώρας, σημασία έχει το ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος που επενδύει για την άμυνά της. Το ποσοστό αυτό δείχνει τον μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό προτεραιότητας που δίνει κάθε χώρα και το οικονομικό βάρος που επωμίζονται οι πολίτες της.

Ευρωπαϊκές Αμυντικές δαπάνες 2006 ως ποσοστό του ΑΕΠ

Εδώ η κατάσταση ανατρέπεται, καθώς η Ελλάδα και η Κύπρος καταλαμβάνουν την 1η και 5η θέση αντίστοιχα με ποσοστά που φθάνουν το 2,68% και 2,13% του ΑΕΠ. Ανάμεσα στις δύο χώρες την έκπληξη κάνει η Βουλγαρία, που βρίσκεται στην 4η θέση με ποσοστό 2,31%, αλλά και η Ρουμανία που βρίσκεται στην 6η θέση με ποσοστό 1,86%. Ο πίνακας αυτός αποδεικνύει ότι οι Έλληνες πολίτες θυσιάζουν σημαντικό μέρος της ευημερίας τους για τις εξοπλιστικές ανάγκες της χώρας τους.

Ελληνικές αμυντικές δαπάνες

Οι αμυντικές δαπάνες της Ελλάδας για το έτος 2002 ανήλθαν στο 4,91% του ΑΕΠ, ένα ποσοστό - ρεκόρ που ανέβασε την χώρα μας στην πρώτη θέση του σχετικού πίνακα ξεπερνώντας ακόμη και την Τουρκία (κατέλαβε την 2η θέση με ποσοστό 3,27%). Αντίθετα, τα τελευταία χρόνια οι αμυντικές δαπάνες έχουν ουσιαστικά καταρρεύσει φθάνοντας το 2,75% και 2,4% επί του ΑΕΠ για τα έτη 2006 και 2007 αντίστοιχα, ενώ οι εξοπλιστικές δαπάνες από περίπου 1% του ΑΕΠ μειώθηκαν κατά 70% (!) για τη δεκαπενταετία 2011-2025 και αντιστοιχούν πλέον στο 0,3% του ΑΕΠ (προορίζονται κυρίως για εξόφληση παλαιοτέρων αγορών).

Για το 2012 προβλέπεται η δαπάνη μόλις 216 εκατ. ευρώ - από 1,5 ως 2 δις περίπου ετησίως που ήταν λίγα χρόνια πριν - δηλαδή αρκετά λιγότερα από αυτά που δαπανώνται ακόμη και για έναν και μόνο σταθμό του Mετρό!!!
Ελληνικές Αμυντικές Δαπάνες (% ΑΕΠ)

Από το παραπάνω διάγραμμα μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι οι αμυντικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώνονται συνεχως από το 1999 και μετά, φθάνοντας το 2,4% για το 2007. Τα περισσότερα χρήματα αφορούν στην αγορά αεροσκαφών (σε ποσοστό 38%) και καταλήγουν κυρίως σε αμερικανικές εταιρείες. Ακολουθεί το ναυτικό με 17% για τη ναυπήγηση πολεμικών πλοίων, το 15% των εξοπλιστικών προγραμμάτων αφορά στην αγορά πυραύλων, το 14% σε άρματα μάχης, το 8% σε αντιαεροπορικά συστήματα και ένα 5% σε συστήματα αισθητήρων.

Ελληνικές Αμυντικές Δαπάνες
ΕΤΟΣ (σε εκατομμύρια ευρώ) Αποδοχές-παροχές προσωπικού Λειτουργικά έξοδα Εξοπλισμοί Συνολικές δαπάνες άμυνας
2011 2.253,58 872,77 360,48 3.491,82
2012 2.203,69 808,31 700,00 3.714,99
2013 2.162,28 900,00 1.100,00 4.165,76
2014 2.108,95 900,00 800,00 3.811,96
2015 2.047,35 900,00 900,00 3.850,46
2016 2,036,90 900,00 900,00 3.840,11

Όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει, προϋπολογισμός για εξοπλιστικές δαπάνες ουσιαστικά ΔΕΝ υφίσταται. Τα σχετικά, προϋπολογισμένα κονδύλια περιλαμβάνουν παλαιές υποχρεώσεις και έξοδα για ανταλλακτικά που είναι απολύτως απαραίτητα για την συντήρηση των οπλικών συστημάτων, ενώ τα 360 εκατομμύρια ευρώ του 2011 καταδεικνύουν το τραγικό αδιέξοδο των ενόπλων δυνάμεων στη χώρα.

Το μεγαλύτερο ποσοστό του Υπουργείου Άμυνας αναλώνεται πλέον σε δαπάνες μισθοδοσίας, ενώ τα λειτουργικά έξοδα περιλαμβάνουν και τα έξοδα συμμετοχής μας στο ΝΑΤΟ και δεν μπορούν να περικοπούν αν θέλουμε να παραμείνουμε εντός της συμμαχίας. Μοναδική πιθανότητα μείωσης των επενδύσεων στην άμυνα είναι η μείωση των λειτουργικών εξόδων, κυρίως με την μείωση της οροφής σε διάφορες κατηγορίες οπλικών συστημάτων (άρματα μάχης, τεθωρακισμένα, φρεγάτες, υποβρύχια και μαχητικά αεροσκάφη). Η στρατηγική αυτή, αν χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να επιτύχει ακόμη και την αύξηση της μαχητικής ικανότητας των ενόπλων δυνάμεων, μέσω της απόσυρσης παρωχημένου υλικού της δεκαετίας του '50 και του '60 που έχουν τεράστιες ανάγκες συντήρησης και χρήστης, ενώ απασχολούν πολλαπλάσιο προσωπικό προσφέροντας ιδιαίτερα χαμηλή προστιθέμενη αξία στην μαχητική ικανότητα του στρατεύματος.

Σύγκριση Ελλάδας - Τουρκίας

Δυστυχώς, οι αμυντικές δαπάνες της χώρας θα πρέπει πάντα να συγκρίνονται με τις δαπάνες του μεγαλύτερου ανταγωνιστή της για να διαπιστωθεί εάν επιτυγχάνουν τον αντικειμενικό σκοπό τους, που δεν είναι άλλος από την αποτροπή μίας σύρραξης περιορισμένης ή μη κλίμακας.

Για το 2012 οι συνολικές πιστώσεις ανέρχονται σε 18,2 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες (TL), περίπου 7,35 δις ευρώ, μια αύξηση 7,4% από το 2011 και 1,3% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος της γειτονικής χώρας. Ο τουρκικός προϋπολογισμός για την Άμυνα διογκώνεται ακόμη περισσότερο καθώς σε αυτόν έρχεται να προστεθεί και αυτός όλων των διευθύνσεων σχετικά με την Δημόσια Τάξη και Ασφάλεια που βρίσκονται κάτω από το Υπουργείο Άμυνας. Έτσι, για παράδειγμα, ο προϋπολογισμός της αρμόδιας διεύθυνσης Δημόσιας Τάξης και Ασφάλειας για το 2012 είναι TL12,1 δις, μια αύξηση 14,6% σε σχέση με το 2011, ενώ ο προϋπολογισμός της Στρατοχωροφυλακής είναι TL4,9 δις αυξημένος κατά 7,6 και αυτός της ακτοφυλακής είναι TL375,9 εκατ, με την MIT να λαμβάνει TL750,9 εκατ.

Θα πρέπει επομένως να σημειώσουμε ότι η απλή αναφορά σε ποσοστά επί του ΑΕΠ είναι λανθασμένη, αφού σε τελική ανάλυση αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το ποσό που δαπανά κάθε χώρο για την αγορά οπλικών συστημάτων, την μισθοδοσία του προσωπικού και τα λειτουργικά έξοδα των ενόπλων δυνάμεών της.

Που πάνε τα χρήματά μας;

Όπως μπορούμε να δούμε στο σχετικό γράφημα, για το 2006 οι αμυντικές δαπάνες κάλυψαν κατά 43,58% νέους εξοπλισμούς, κατά 33,19% τις πληρωμές του στρατιωτικού προσωπικού και κατά 23,22% τα λειτουργικά έξοδα των Ενόπλων Δυνάμεων. Οι πιο παρατηρητικοί αναγνώστες ίσως θα διαπίστωσαν ότι από το 2004 και μετά παρατηρείται μία σταθεροποίηση και έπειτα ραγδαία πτώση του ποσοστού που αντιστοιχεί σε νέο εξοπλισμό. Αντίθετα, τα έξοδα για το προσωπικό θα αυξηθούν δραματικά, ενώ μικρότερη θα είναι η επιβάρυνση των λειτουργικών εξόδων.

Για το 2009, οι ανελαστικές μισθολογικές δαπάνες ήταν περί τα 3 δισ, ενώ οι λειτουργικές ήταν 1,8 δισ. στον προϋπολογισμό. Από το 2010 στο 2011, οι προϋπολογισμένες αποδοχές θα μειωθούν κατά 18,71% (από 2.804.820.000 σε 2.280.000.000 ευρώ), τα λειτουργικά έξοδα κατά 22,89% (από 1.288.345.000 σε 993.403.000 ευρώ) και τα έξοδα για εξοπλισμούς κατά 20% (από 2.000.000.000 σε -μόλι- 1.600.000.000 ευρώ). Για το σύνολο του έτους, οι αμυντικές δαπάνες αναμένεται να μειωθούν κατά 20,02%, δηλαδή από 6.093.165.000 ευρώ να κατέλθουν στα επίπεδα των 4.873.403.000 ευρώ.

Κατανομή Αμυντικών Δαπανών

Σημαντική επίδραση στις αμυντικές δαπάνες, και συγκεκριμένα στο σκέλος της μισθοδοσίας, έχουν οι Επαγγελματίες Οπλίτες. Καθώς η διάρκεια της θητείας μειώνεται και οι στρατεύσιμοι αντικαθιστούνται (όχι σε αναλογία 1 προς 1 φυσικά) με επαγγελματίες, το κόστος εκτοξεύεται σε δυσθεώρητα επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι όσοι υποστηρίζουν την κατάργηση της θητείας και ταυτόχρονα την μείωση των αμυντικών δαπανών ζητούν το ανέφικτο.

Από που αγοράζουμε όπλα;

Αμερικανοί, Γερμανοί και Γάλλοι καταλαμβάνουν τη μερίδα του λέοντος, διαθέτοντας το 74% των όπλων που αγοράσαμε την περίοδο 1998 - 2008. Αν και το ποσοστό της συμμετοχής των Αμερικανών βαίνει μειούμενο μετά την είσοδο της χώρας στην ΕΕ, συνολικά αντιστοιχεί στο 41,3% των πωλήσεων στη δεκαετία. Πρόκειται για 4,8 δισ. δολάρια από τα 11,6 δισ. δολάρια (σε σταθερές τιμές '90) της 10ετίας. Σε αυτό δεν περιλαμβάνονται το υποκατασκευαστικό έργο, που αναλαμβάνουν ελληνικές εταιρείες και τα αντισταθμιστικά ωφελήματα. Μερικές χρονιές, μάλιστα, τα ποσοστά των ΗΠΑ είναι πολύ πιο πάνω από το μέσο όρο:

Σφραγίδα γερμανική έχει το 20,3% των όπλων της χώρας, με καλύτερες χρονιές το 1998 όπου το ποσοστό τους ανήλθε σε 30%, το 2006 με 68% και το 2008 με 59%. Οι μεγάλες αγορές από το Βερολίνο αφορούν στα άρματα Leopard 2HEL και τα υποβρύχια Type 214.

Το ποσοστό των Γάλλων βρίσκεται στο 12% τη δεκαετία και αφορά κυρίως σε αγορές μαχητικών αεροσκαφών.

Γ.Ανδρουλάκης - 14 Μαρτίου 2006